• Arjan

Lessen in Geluk – Thich Nhat Hanh

Bijgewerkt op: 6 apr.

De lessen van Thich Nhat Hanh vertalen inzichten uit het boeddhisme naar het eigen leven. Hieronder staan zijn Lessen in Geluk. Hij leert zijn leerlingen hoe geluk is te cultiveren door gewoontes om te buigen en niet-denken te omarmen.


Uit: How to Water the Seeds of Happiness, Lions Roar, 5 april 2022

Ieder van ons heeft het vermogen om gelukkig te zijn. De zaadjes van mededogen, begrip en liefde zitten in iedereen. We hebben in de kern allemaal rust, geluk en vreugde in ons. Toch hebben we ook allemaal rusteloosheid in ons. De rusteloze energie van strijd en ontevredenheid weerhoudt ons ervan te genieten van het nu en van onszelf.


Onze rusteloosheid komt omdat we denken dat geluk niet mogelijk is in het hier en nu, en dus rennen we voortdurend naar de toekomst. We denken: als we maar genoeg bezit, status, macht of bewondering van anderen krijgen, zijn we gelukkig. En we denken dat we ons geluk sneller bereiken als we fanatieker achter dit soort zaken aanrennen.

Een extra probleem is: we rennen niet alleen naar iets toe, we rennen tegelijk van iets anders weg. Iedereen lijdt, kent wanhoop, woede en eenzaamheid. Maar de meesten weten niet hoe ze met dat soort sterke emoties moeten omgaan en willen er dan maar zo snel mogelijk en zo ver mogelijk van weg.


En zo zijn we altijd op de vlucht. Zo zijn we er nooit echt voor onszelf en voor anderen. We hebben het te druk met proberen ergens anders te komen. En als we niet in staat zijn om voor onszelf te zorgen, kunnen we er ook niet zijn voor onze geliefden. Dus we lopen niet alleen weg van onszelf, we lopen ook weg van onze familie en vrienden.


Gewoonte-energie

Ons voortdurende vluchten kost veel energie. Het creëert spanning in onze geest en put ons uit. Waar komt de energie om te rennen en te vluchten vandaan? We doen het omdat het een gewoonte is geworden. Ieder van ons draagt de gewoonte-energieën van zijn omgeving en zijn voorouders met zich mee. We hebben een sterk vermogen om die energieën te absorberen: ze vormen ons onderbewustzijn. Zie het als zaden, of in het Sanskriet: bija. De zaden van liefde, geluk, mededogen, maar ook angst, haat, bezorgdheid, enz. zitten in elk van ons.


De boeddhistische psychologie verdeelt het bewustzijn in twee delen. Het ene deel is het mentale bewustzijn en het andere het onderbewustzijn. Het mentale bewustzijn, dat in de westerse psychologie "de bewuste geest" wordt genoemd, is ons actieve bewustzijn. Daaronder ligt het onderbewustzijn, dat volgens het boeddhisme 51 zaden bevat voor onze mentale constructies en gewoontes.


Er zijn dus in het boeddhisme 51 zaden of kernen voor onze mentale gewoontes. Als we diep graven naar de wortels van de gewoonte-energie kunnen we de gewoontes ook veranderen. Diep graven is wat we met mindfulness doen. Als we met voldoende aandacht kijken naar onszelf, kunnen we de pijnlijke gewoonte van het vluchten en rennen, ombuigen naar een nieuwe gewoonte: van rust en geluk.


Gewoontes veranderen

De eerste vijf zaden voor onze mentale gewoontes zijn universeel. Omdat ze in elke mentale constructie aanwezig zijn. De eerste universele mentale constructie is ‘contact’, en vindt plaats wanneer een zintuig en een object bij elkaar komen. De tweede mentale constructie is ‘aandacht’ waarmee je onbewust naar een bepaald voorwerp wordt getrokken. Als je een geluid hoort, wordt je aandacht naar dat geluid getrokken. Er is gepaste en ongepaste aandacht, en met mindfulness kun je ervoor kiezen je aandacht te richten op iets dat gezond en heilzaam is.


De derde universele mentale constructie is ‘gevoel’ en kan aangenaam, onaangenaam of neutraal zijn. Met mindfulness kunnen onze onaangename gevoelens worden omgezet in aangename gevoelens, zoals gevoelens van dankbaarheid. Als een gevoel aangenaam is, kun je al het denken stoppen en je gewoon bewust worden van het gevoel. Zo kun je heel gelukkig worden door gewoon met blote voeten op het strand te lopen en het zand tussen je tenen te voelen.

De vierde universele mentale constructie is ‘perceptie’. Als je iets ziet, proeft, hoort of voelt, verschijnt het in je geest als een beeld. Als we iets zien met bloemblaadjes en een steel, geeft onze geest het de naam "bloem". Als we onze aandacht niet bewust naar onze waarneming brengen, merken we niet dat onze perceptie soms verkeerd is. Zo kunnen we een stuk touw verwarren met een slang. We denken soms dat iemand ons negeert terwijl hij in werkelijkheid doof is. Of we zien iets en denken dat pijn doet terwijl het ons ook plezier zou kunnen brengen. Onjuiste of oppervlakkige waarneming is een gevaar en kan makkelijk angst, woede en irritatie teweegbrengen.


De vijfde universele mentale constructie is ‘intentie’, ook wel bekend als wil. Je hebt contact met het object, je voelt het en je neemt het waar en er ontstaat een relatie met dat object. Je beslist of je het omarmt of dat je het wegduwt. De vijfde mentale constructie is je beslissing om een voorwerp te aanvaarden of te verwerpen.

Gewoonte-energie ombuigen

Onze gewoonte-energie komt voort uit de genoemde vijf mentale constructies. Hun zaden vormen neurale paden die leiden tot ofwel verwerpen (basis van ons lijden) ofwel aanvaarden (basis voor geluk). Elk zaadje dat zich manifesteert in je bewustzijn keert sterker dan ooit terug naar je onderbewustzijn. Als iets een gevoel van boosheid triggert, wordt het neurale pad naar boosheid geëffend en wordt het een gewoonte. Maar met de tussenkomst van bewuste waarneming, van mindfulness, kan het negatieve neurale pad worden gewist en een ander pad, dat van begrip en geluk, worden geopend. Depressie, angst, jaloezie, wanhoop en de conflicten in jezelf zijn allemaal negatieve mentale constructies die bijdragen aan de gewoonte om weg te lopen. Maar als ze naar boven komen, sta ze dan vanaf nu toe om naar boven te komen! Erken ze, omarm ze, en wees je er bewust van. Want we kunnen de gewoonte-energie niet ombuigen met enkel onze goede wil. We hebben eerst en vooral inzicht nodig. En inzicht komt door diep waar te nemen. De enige manier om gewoonte-energie te transformeren is door ze op te merken, te herkennen, te omarmen en te oefenen in het vinden van positieve zaadjes om er positieve gewoontes van te maken.


Wanneer je de gewoonte ontwikkelt om gelukkig te zijn, doe je alles wat je doet op zo'n manier dat het vreugde en geluk creëert --- zelfs jezelf een kopje thee inschenken.

Dus mindfulness helpt ons om de gewoonte-energie van het wegrennen te herkennen. Wanneer dat gebeurt, kunnen we er om lachen en ons er aan ontworstelen. Wanneer we de gewoonte-energie van het wegrennen herkennen, verliest ze haar kracht en kunnen we ook onze stress gemakkelijker loslaten: we zien wat er in ons gebeurt.


Sommige gewoontes zijn heel moeilijk om te buigen. Als je een vel papier verkreukelt, is het moeilijk om het weer plat te maken. Het heeft de gewoonte-energie van verfrommeld te zijn. Wij zijn net zo. Maar geluk kan ook een energie van gewoonte zijn. De beoefening van mindfulness stelt ons in staat om nieuwe, meer functionele gewoontes te creëren.

Niet-denken als nieuwe gewoonte

Met de tussenkomst van mindfulness kun je een negatief neuraal pad uitwissen en een ander pad openen dat leidt naar begrip en geluk. De praktijk van ‘niet-denken’ kan daarbij enorm helpen. Op het moment dat je ergens over begint te denken, verlies je de directe ongefilterde ervaring. Je hebt dan niet veel kans meer om écht in het hier en het nu te zijn -- om in contact te zijn met wat er in je lichaam en om je heen gebeurt.


Leer dus om je bewust te zijn van prikkels en gevoelens zonder er direct over na te gaan denken. Alleen zo kun je écht in contact zijn met je omgeving: met andere wezens maar ook met wat voeding, ziekte en genezing met je doen, zowel fysiek als mentaal. Door mindfulness en concentratie te laten ingrijpen in het proces van waarneming kan een nieuw neuraal pad worden gecreëerd dat leidt tot begrip, mededogen, geluk en genezing en niet tot lijden. Onze hersenen hebben de kracht van neuroplasticiteit; ze kunnen veranderen.

Mededogen als breekijzer

Stel dat iemand iets zegt dat je boos maakt. Je oude pad wil iets zeggen om hem te straffen. Maar dat maakt jou een slachtoffer van je gewoonte-energie. In plaats daarvan kun je stoppen, de boosheid en irritatie in je accepteren, en er om glimlachen. Met mindfulness kijk je naar de ander en word je je bewust van het lijden in hem. Misschien heeft hij zo gesproken uit frustratie en denkt hij dat hij door zo te spreken van die frustratie afkomt, maar in feite lijdt hij er juist meer onder.


Als je maar één of twee seconden kijkt en het lijden van de ander ziet, ontstaat er mededogen. Als mededogen geboren is, lijdt je niet meer, en misschien vind je iets om te zeggen dat de ander zal helpen. Met oefening kunnen we altijd nieuwe neurale paden als deze openen. Wanneer ze een gewoonte worden, noemen we het de gewoonte van geluk.


We beoefenen mindfulness om in contact te komen met de juiste aandacht, ons denken te stoppen, en te genieten van het gevoel dat mogelijk is in het hier en nu. We herkennen de vele bronnen van geluk die er zijn, meer dan we ons ooit hadden voorgesteld. Dit is mogelijk. Zonder veel inspanning kunnen we de gewoonte ontwikkelen om gelukkig te zijn met wat we hebben.


Uit: https://www.lionsroar.com/how-to-water-the-seeds-of-happiness/

18 weergaven

Gerelateerde posts

Alles weergeven