• Arjan

Wijsheid en gevoel

Bijgewerkt: 4 mei 2019

Wat is wijsheid en is het iets dat je kunt leren? Filosofen debatteren hier al duizenden jaren over. Aristoteles zei dat ‘het opleiden van alleen de geest en niet het hart, geen echte opleiding is’. Met andere woorden: wijsheid is alleen wijsheid als ze voortkomt uit gevoel.


Door Christopher Chase, Seinan Gakuin Universiteit, Fukuoka, Japan (Child & Adolescent Development program at Stanford University's School of Education, Major in Studio Art at SUNY, Oneonta).


Wijsheid

Christopher Chase : "Rondkijkend in de wereld om me heen zie ik een menselijke ras dat in een crisis zit. Banken en bedrijven zijn op zoek naar winst zonder zich te bekommeren om het welzijn en de gezondheid van de mensen die hun producten kopen of die voor hen werken. Consumenten kopen ongelimiteerd en gooien zaken weg, alsof onze planeet tegelijk een all-you-can-eat restaurant is als ook de vuilnisbelt voor de restjes. En de moderne ‘hervormingen’ in het onderwijs leggen meer de nadruk op testscores dan op de ontwikkeling van sociale vaardigheden, creatief denken of liefde voor het leren. Hoe zijn we zover gekomen in onze ‘evolutie’ als dominante soort op onze planeet dat we ons zo primitief gedragen? En kan de mensheid van koers veranderen om de problemen op te lossen die we zelf hebben gecreëerd? Met andere woorden: kunnen we wijzer worden?"

We denken teveel in hokjes en binnen opgelegde kaders.

"Ik denk dat we om wijzer te worden de kloof moeten overbruggen tussen hart (compassie), ons complexe maar gefragmenteerde weten (kennis) en onze verbeelding (visueel denken). Het overbruggen van díe hiaten is hoe wijsheid naar mijn mening ontstaat. Compassie betekent daarbij zorgen en sympathie voor medemensen voelen. Kennis is de complexe informatie die we onze kinderen leren en die we als cultuur belangrijk vinden. Maar wat is verbeelding, en waarom is dat zo essentieel?"


De rol van verbeelding

"Verbeelding is het middel waarmee we visueel denken, en dus hoe we de wereld om ons heen ruimtelijk representeren en begrijpen. Op deze manier biedt verbeelding een soort virtueel landschap om informatie en kennis te organiseren. De meesten van ons zien verbeelding als iets dat alleen creatieve mensen en kunstenaars doen - een middel om iets te creëren wat nog niet bestaat. Maar het gaat veel verder. Ons wereldbeeld - ons begrip van alles om ons heen - maakt gebruik van mentale modellen en visuele representaties. We bouwen deze op in de loop van de tijd, gebaseerd op de informatie die binnenkomt - van directe waarnemingen, leraren, het internet, televisie, boeken, films, vriendenwerk, school, vermaak en spel - allemaal gebieden van menselijke ervaring.

Systeem-denken: denken in samenhang (c) Christopher Chase

Wat soms ‘systeemdenken’ wordt genoemd, is een geest die in feite dergelijke complexe visuele modellen bouwt, zodat ze de verbanden en de onderlinge afhankelijkheid van de werkelijkheid weergeven om ze vervolgens toe te passen in het dagelijkse leven. In veel tribale tradities lijkt de verbeelding op deze manier te worden gebruikt, waarbij het visuele denken op basis van het hart (compassie) de primaire manier van redeneren is, de basis waarop wijsheid wordt gegenereerd en gedeeld. Zoveel mogelijk zaken worden daarbij in samenhang gezien. Helaas is in moderne samenlevingen veel van wat we op school leren juist volledig opgedeeld in vakjes. Zonder de samenhang nog langer te benadrukken."


Mindfullness

"In zekere zin zijn ‘beschaafde’ mensen onwetend geworden. Of liever: we negeren de onderlinge afhankelijkheden zoals die in werkelijkheid bestaan. We hebben een methode van denken ontwikkeld die gebaseerd is op opdelen, abstraheren en dualisme en die het voor ons erg moeilijk maken om te begrijpen hoe de wereld eigenlijk werkt.

Painting by Denis Nunez

De psychologe Ellen Langer spreekt hierover in termen van mindfulness tegenover dwaasheid. Mindfulness is een manier van denken die open staat voor input uit onze omgeving en een duidelijker beeld geeft van wat er werkelijk aan de hand is. Dwaasheid, zoals zij de term gebruikt, is denken op basis van kennis uit het verleden die de huidige situatie niet accuraat weergeeft.


Ellen Langer heeft het over de valkuil van ‘deskundigen’ (op alle terreinen), die ‘goed opgeleid’ zijn en denken dat ze begrijpen wat ze doen, maar in werkelijkheid geen volledig of duidelijk beeld hebben van de dingen waar ze mee te maken hebben. Ze denken te klein.


In oosterse tradities zoals het boeddhisme wordt de term mindfulness op een verwante manier gebruikt. De term betekent niet-oordelende observatie, zorgvuldig observeren wat er gebeurt zonder conceptuele ideeën en oordelen. Er worden methoden zoals meditatie gebruikt om iemand te helpen zijn bewustzijn te trainen, om een manier van observeren te beheersen die openstaat voor zintuiglijke input en vrij is van de vooringenomenheid en dualistische meningen. Zoals Zen-leraar Shunryu Suzuki het verwoordt: "In de geest van de beginner zijn er vele mogelijkheden, in de geest van de experts zijn er weinig mogelijkheden.”


Wijsheid vanuit het hart

"Wijsheid, naar mijn mening, ontstaat wanneer we verbeelding, compassie, mindfulness en kennis op een synergetische manier bij elkaar brengen, zodat we een nauwkeuriger begrip van de wereld om ons heen ontwikkelen en dan beslissingen nemen die door al deze vermogens samen worden geleid.


Het is wat heeft geleid tot de diepere vormen van kunst, literatuur, mythe, wetenschap, films, poëzie en muziek die mensen hebben gecreëerd; en het is wat leidt tot verstandige besluitvorming door leiders op alle gebieden van menselijke activiteit. De verbeelding van kennis helpt ons om de aard van situaties te begrijpen, van wat er werkelijk aan de hand is. Gevoelens van mededogen helpen ons om verstandige keuzes te maken, bewust van (en zorgzaam over) hoe acties anderen zullen beïnvloeden. Mindfulness stelt ons in staat om in contact te blijven met wat er werkelijk gebeurt, om onze kennisrepresentaties bij te werken en om vaardiger te worden in ons handelen."

We hebben van de wereld een machine gemaakt en overzien de samenhang niet meer.

De destructieve, egoïstische en manipulatieve activiteiten van technologisch ‘ontwikkelde’ beschavingen zijn in mijn ogen losgeraakt van de diepere wijsheid en een nauwkeurig begrip van de natuur en de samenhang der dingen. Kennis en verbeelding die niet gebaseerd is op mindfulness en geworteld is in wijsheid, creëert fantasiewerelden die snel nachtmerries kunnen worden. Zonder fundamenteel gezond verstand en wijsheid zijn we er niet in geslaagd om onze problemen op te lossen. We hebben juist voortdurend nieuwe problemen gecreëerd."


Luister naar je hart

"De ‘moderne’ wereld waarin we leven is een wereld die we samen hebben gecreëerd. Het is het resultaat van gecompartimenteerde denken, waarin verschillende delen van de samenleving en van onze hersenen niet met elkaar communiceren. Om deze kloven te overbruggen zullen we meer verbindingen tussen de verschillende gebieden van ons lichaam en onze hersenen, en in de samenleving als geheel, tot stand moeten brengen. We moeten naar ons hart luisteren, opnieuw leren wat we al dachten te weten en onze kinderen aanmoedigen om anders te denken en zich anders te gedragen, om meer in harmonie met de natuur te leven.


Als we dit met succes doen, kunnen we wijzer worden als soort, meer ‘eco-logisch’. Wij en de planeet die ons voortbracht, kunnen gelukkiger en gezonder zijn – genezen. Want zoals Albert Einstein zei: "We kunnen problemen niet oplossen door dezelfde manier van denken te gebruiken als toen we ze creëerden. Het ware teken van intelligentie is niet kennis, maar verbeelding".


Christopher Chase (Seinan Gakuin Universiteit, Fukuoka, Japan)


Uit: https://creativesystemsthinking.wordpress.com/2014/02/14/how-wisdom-grows-educating-hearts-and-minds/

38 keer bekeken

Reizen, kijken, filosoferen. Schrijven. Want culturen zijn inspirerend, natuur intrigerend en de kosmos oneindig creatief. Bronnen - voor prachtige verhalen.

Lees meer over mij

© 2020 by Arjan Mulder created at Wix.com

Arjan Mulder